Güzel gezegenimizin biricik uydusu, her gece gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz ve gecemizi aydınlatan güzel uydumuz Ay’dan bahsedeceğiz. Yaklaşık 4,5 milyar önce, “Theia“ isimli ve Mars büyüklüğünde olan bir gezegen, Dünya’ya çarptı ve uzaya devasa kaya parçaları yayıldı. Bu çarpışma ile uzaya saçılan maddeler, Dünya’nın etrafında bir halka oluşturmaya başladı, tıpkı Satürn’de olduğu gibi. Bu halkayı oluşturan parçalar daha sonra kütle çekimi altında zaman içerisinde birleşerek uydumuz olan Ay’ı oluşturdu. Ay, Dünya'nın tek doğal uydusu ve Güneş Sistemi içindeki beşinci büyük doğal uydudur. Dünya ile Ay arasında ortalama merkezden merkeze mesafe 384.403 km, yani Dünya'nın çapının yaklaşık otuz katı kadardır. Ay'ın çapı 3.474 km'dir, bu da Dünya çapının dörtte birinden biraz fazladır.
Ay'ın Fiziksel Özellikleri
Çapı 3.474 km olup kütlesi Dünya'nın yaklaşık 100’de biri kadardır. Ay’ın Dünya’ya uzaklığı 384.400 km’dir ve Dünya’nın yörüngesindeki dönüşünü 27,3 günde tamamlar ve her 29,5 günde tekrar eden Ay'ın evreleri oluşur. Ay’ın yüzey sıcaklığı -233°C'ye düşebilmekte ya da 123°C'ye çıkabilmektedir.
Ay’ın yüz ölçümü kabaca 38.000.000 kilometrekaredir. Bu da Türkiye’nin yüz ölçümünün yaklaşık 49 katıdır.
Ay’ın Önemi
Ay’ın çekim kuvvetinin olması nedeniyle Dünyamız 23 derecelik bir eğime sahiptir. Bu sebeple Güneş ışınlarının geliş yönü ve Dünya’nın Güneş etrafında yapmış olduğu dönüş değiştiği için iklimler dengesini korumuş durumdadır. Fakat Ay olmasaydı Dünya sabit bir eksene sahip olmayacak ve tam anlamıyla bir yalpalanma yaşayacaktı. Bu durum iklimlerin bozulması ve çığırından çıkması demektir.
Dünya’nın yaşam için uygun koşulları sağlamasının ve biz insanların da gezegenimizde yaşıyor olmasının birçok sebebinden biri de Ay ve Dünya arasındaki hassas kütle çekim dengesinin olmasıdır. Ay’ın Dünyamız üzerindeki en büyük etkisi nedir diye sorsak, tabii ki de buna med-cezir denir. Ay’ın Dünya üzerinde yapmış olduğu kütle çekim kuvveti, Dünya’ya olan uzaklığının değişmesiyle okyanus ve denizlerin kabarma veya alçalmasına yol açar.
Bundan dolayıdır ki Ay’ın gezegenimiz için ve bizler için önemi çok büyüktür…
Ay'ın Evreleri
Yeni Ay
Ay'ın aydınlık olmayan tarafı Dünya'ya dönüktür. Ay, Dünya'dan açıkça görülemez. Fakat Güneş tutulması süresince görülebilir.
Hilal
Ay Güneş'in doğusunda kalır ve Ay-Yer-Güneş arasındaki açı 90°den küçüktür. Hilal evresinin gözlem süresi kısadır. Çünkü Güneş battıktan sonra batı ufkuna yakın gözlenir.
İlk Dördün
Ay'ın yeni ay evresinden bir hafta sonra yarım daire biçiminde (D) göründüğü evre; Güneş'e göre açısal uzaklığı 90° olduğu andaki görünüşüdür.
Şişkin Ay
İlk dördün safhasından sonra Ay'ın uzanım açısının 90° ile 180° arasında olduğu zamanlar oluşan evre şişkin ay evresi olarak bilinir.
Dolunay
Ay'ın tam bir daire olarak dolgun, parlak görüldüğü evredir.
Son dördün
Ay'ın Dünya'dan sol yarısının aydınlık gözüktüğü evredir.
Orhan Açıkgöz
Yücel Kültür Vakfı
Gönüllü Yazar
YKV Content:1612