Dijital Dünyada Hata Kodu Olmak: Marshall McLuhan Bu İşe Ne Derdi?

Dijital Dünyada Hata Kodu Olmak: Marshall McLuhan Bu İşe Ne Derdi?

Sabah gözünüzü açtığınızda yaptığınız ilk hareketin dünyanın öbür ucundaki biriyle neredeyse aynı olduğunu hiç düşündünüz mü? Aynı ekran kaydırma hareketi, aynı mavi ışık süzmesi ve ekranda çalan o tanıdık melodi… 1960’larda Marshall McLuhan, “Global Village” kavramıyla, teknolojinin dünyayı küçültüp insanları ortak deneyimler etrafında buluşturarak küresel bir köy yaratacağını öngörmüştü.

Önemli bir iletişim teorisyeni olan McLuhan, o dönemde televizyon, radyo, gazete ve telefon gibi iletişim araçlarını incelerken küresel köy kavramını geliştirdi. Bu kavram, küresel izleyicilerin medyanın, görüntülerin ve içeriklerin günlük üretimi ve tüketimi etrafında birleşmesini ifade ediyor. Bugün İstanbul’daki bir insanla Tokyo’daki bir insan aynı trendlere gülüp benzer tepkiler verebiliyor. İnsanlar fiziksel olarak bir arada olmasalar da, zihinsel olarak bağlı oldukları dijital topluluklara uyum sağlamak için teknolojiyi bir araç olarak kullanıyor. Böylece zaman ve mekân sınırları ortadan kalkıyor. Sosyal medya platformları, insanlar için dijital ev işlevi görerek küresel köyün sunduğu bağlantılar aracılığıyla iletişim kurmalarını sağlıyor.

McLuhan’ın en ikonik sözü şuydu: “The medium is the message.” Yani asıl mesele, bir iletişim aracının aktardığı içerikten çok, aracın kendisiyle toplumu ve bireyleri nasıl etkilediğidir. Aslında ortamın kendisi mesajdır. Dijital dünyadaki bu ortam farkında olmadan düşünce biçimimizi yeniden şekillendiriyor. Algoritmalar neyi beğeneceğimizi, neyi tercih edeceğimizi ve neye tepki vereceğimizi tahmin ediyor. Sistem öngörülebilirlik istiyor ve farklı düşünme biçimlerine yer vermiyor. Farklılıklar, sistem için adeta bir “hata kodu” gibi. Bu nedenle dijital ortam, insanları benzer kalıplara yönlendirerek kültürel çeşitliliği standartlaştırıyor ve neredeyse tek tip insan modeli oluşturmaya çalışıyor. Elbette bu dijital akışın etkili yanları da var. Dünyanın bir köşesinde olup biteni saniyeler içinde öğrenmek, faydalı içerikleri milyonlarla paylaşmak, dünyanın öbür ucundaki insanlarla bağlantı kurmak, yeni fikirler geliştirmek ya da yaratıcılığımızı ifade etmek inanılmaz bir deneyim. Ancak sürekli aynı akışa maruz kalmanın özgün düşünme yetimizi baskıladığı da yadsınamaz bir gerçek.

Herkesin aynı şeyi düşündüğü ve hissettiği yerde aslında kimse gerçekten düşünmüyordur. Özgün düşünme hâlâ mümkün. Bunun için ekranın ötesine bakmak ve kendi zihnimizde gerçek bir keşif yapmak gerekiyor. Algoritmaların şekillendirdiği bu dijital düzende, bireysel farklılıklarımızla bir “hata kodu” olmak bile değerli. Herkesin aynı ekranı paylaşmasından öte, farklı düşüncelerin ve deneyimlerin değer kazanarak buluştuğu bir ortam hâline geldiğinde küresel köy gerçek gücünü gösterecek.